Ég vil óska þeim Geir Haarde og Ingibjörgu Sólrúnu alls hins besta og vona að þau nái sér sem fyrst af veikindum sínum. Um leið óska ég eftir stjórnmálamönnum með sýn; körlum og konum sem skilja nauðsyn þess að íslenskt samfélag þarf að taka nýjan kúrs og það strax í gær.
Og hvaða kúrs er það? Í rauninni liggur svarið innra með okkur öllum. Við þurfum ekki að vera sammála um alla hluti, en við hljótum að þurfa að sammælast um samfélag sem leitar jafnvægis mótvægisafla, heilbrigðrar togstreitu milli einstaklingsfrelsis og samhjálpar, samfélags þar sem stjórnvöld viðurkenna mikilvægi fjölbreyttra hugmynda og forðast einsleitni.
Heimurinn stefnir í kreppu. Í grunninn er það vegna of mikillar hugmyndalegrar einsleitni; þeirrar hugmyndar að fjármagninu eigi að sleppa lausu án frekari afskipta. Gallar þeirrar hugmyndar hafa komið áþreifanlega í ljós. Það þýðir þó engan veginn að afneita eigi frjálsum markaði – þvert á móti hljóta raunverulegt viðskiptafrelsi og raunveruleg frjáls samkeppni að vera meðal lykilatriða fúnkerandi samfélags. En það segir okkur – enn einu sinni – að forðast beri ofríki einsleitrar hugmyndafræði, hverju nafni sem hún nefnist.
Okkar vandamál eru jafnvel ýktari vegna þess forna kerfis sérhagsmuna, valdasamþjöppunar og kunningja-hyglunar sem kæft hefur eðlilega og frjálsa samkeppni um bestu hugmyndirnar og besta fólkið. Tilhneigingin til einsleitni, valdaþjöppunar og fákeppni er okkar versti óvinur.
Framkvæmd hinnar íslensku einkavæðingar – eins þörf og hún var – hefur misheppnast herfilega. Ekki mun duga að lappa uppá kerfið, það þarf að núllstilla og byrja uppá nýtt á forsendum almannahagsmuna. Það er mannlegt að ríghalda í afneitunina, troða marvaðann í von um kraftaverk, reyna að bjarga einhverju úr rústunum. En nú er nóg komið. Kosningar einar og sér munu ekki leysa vandann.
Stjórnlagaþing og endurnýjun stjórnarskrár er fyrsti áfanginn að nýja Íslandi; samfélagi sem trúir á samspil mótvægra krafta og hið skapandi ferli tilrauna, mistaka og endurbóta.
Við þurfum opið samfélag með ákveðnu grunn öryggisneti, þar sem skýrar leikreglur hvetja til sköpunar og frumkvæðis; samfélag sem deilir ekki endilega sameiginlegri pólitískri sýn, en skilur mikilvægi flókinna þróunarferla á borð við vísindarannsóknir, samkeppni, listræna tjáningu og tækniuppgötvanir; samfélag sem skilur að útkoman er ekki fyrirfram gefin, en um leið undir okkur komin.
Ég held að fólk með þessi viðhorf sé að finna í öllum flokkum og mjög víða út um allt samfélagið. Það má þekkja það á því að það óttast ekki framtíðina og getur ekki beðið eftir að fá að leggja hönd á plóg.
Skrapp niðrá Austurvöll um sjöleytið til að tékká stemmningunni. Alþingishúsið var þakið bleikum slettum, óeirðalöggur stóðu keikar við framhlið hússins, eldar loguðu hjá styttu Jóns Sigurðssonar, hverskyns bumbur barðar. Spenna í loftinu en samt allt með frekar kyrrum kjörum.
Var með myndavélina með mér en gleymdi batteríinu. Um svona uppákomu hefur verið ort:
“Við hefðum tekið myndir en höfðum engan kubb,
sönnunargagnið er astraltertugubb.”
Í dag tekur Barack Obama við embætti forseta Bandaríkjanna. Á þessum efnilega manni hvíla væntingar af tröllaukinni stærðargráðu. Hann er nokkurnveginn nýkominn af götunni en honum er ekki aðeins ætlað að leiða áttavillta þjóð frá villu síns vegar; vegna aðstæðna hvílir einnig á honum sú krafa að verða eitt af stærstu nöfnunum í sögu embættisins. Á sama tíma blasa við honum vandamál af áður óþekktri stærðargráðu. Verður hann maðurinn sem hefur Ameríku til vegs og virðingar á ný (og þá meina ég síst af öllu það sem populistinn Reagan sagði: “Let’s make America great again” – sjáið nú hvert sú snjalla hugmynd hefur leitt þá), eða sá sem fær það hlutverk að stýra endalokum stórveldisins?
Hver vegur frá Hriflu...
S.l. sunnudag tók Sigmundur Davíð Gunnlaugsson við embætti formanns Framsóknarflokksins. Á þessum efnilega manni hvíla væntingar af tröllaukinni stærðargráðu. Hann er nokkurnveginn nýkominn af götunni en honum er ekki aðeins ætlað að leiða áttavilltan flokk frá villu síns vegar; vegna þess að hann er nýr, ferskur og kemur vel fyrir, þarf hann skjótlega að sanna fyrir þjóðinni allri að hann ætli ekki í gamla framsóknarfarið, heldur starfa með almannahagsmuni að leiðarljósi. Óhætt er að segja að við honum blasi vandamál af áður óþekktri stærðargráðu. Verður hann maðurinn sem hefur Framsóknarflokkinn til vegs og virðingar (raunverulega) eða sá sem fær það hlutverk að stýra endalokum þessa fyrrum stórveldis?
Það verður afar forvitnilegt að fylgjast með Obama. En það verður líka forvitnilegt að sjá Sigmund láta til sín taka. Þetta er í fyrsta skipti í okkar stjórnmálasögu sem lítt þekktur maður án pólitískrar reynslu verður formaður stjórnmálaflokks og það næstum uppúr þurru. Þetta verður eldskírn; hann mun ekki fá langan tíma til að sanna sig. Slíkir eru tímarnir.
Í gegnum fjölskyldutengsl, fréttamennsku og menntun sína hefur hann væntanlega fengið nasasjón af pólitíkinni. Ég skynja hjá honum ástríðu, metnað og löngun til að gera gagn. En hans bíða einnig pyttir hálfsannleikans, spunans, paranojunnar, baktjaldamakksins, málamiðlananna, vonbrigðanna, hrossakaupanna, populismans, persónulegu árásanna og hnífsstungnanna.
...er vegurinn heim.
Í heimildarmynd minni um Jónas frá Hriflu, Sjö sverð á lofti í senn, sem ég gerði ásamt Elíasi Snæland fyrir Sjónvarpið 1989, minntist Albert Guðmundsson fundar þeirra á Hótel Sögu, skömmu fyrir andlát Jónasar. Hann var eitthvað niðurdreginn og þegar Albert innti hann eftir því, svaraði Jónas:
Það vantar ekki að þetta breska búningadrama sé áferðarfallegt. En því miður varla mikið meira. Grunar að þetta eigi að vera stór saga um mikil örlög – rámar t.d. óljóst í þáttaröðina sem þykir ein sú merkilegasta sem Bretar hafa gert – og er þá af mörgu góðu stöffi að taka. Aðalpersónan, alþýðupiltur sem gengur inní heim hefðarfólksins, er hinsvegar lítt áhugaverð og þar sem frásögnin grundvallast á pilti fer þetta allt fyrir lítið. Sennilega of samþjappað verk, þarf að tékka á seríunni.
Sá Gullpálmamyndina Bekkinn (Entre les murs-Milli þessara veggja) á franskri kvikmyndahátíð. Frakkar eru á einhverju hýper-raunsæistrippi þessi misserin, sbr. Ég hef elskað þig svo lengi, sem sýnd var hér á RIFF í haust og ég gekk útaf í leiðindum mínum. Eru þetta áhrif Dardenne bræðra? Allavega, Bekkurinn var fjári sterk, einföld og blátt áfram. Hefði að vísu mátt vera dálítið styttri.
Líst ljómandi vel á Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Hann þarf reyndar að ákveða sig með ESB en þetta er greindur maður með ferskar hugmyndir. Réttur maður á réttum tíma. En kannski ekki endilega á réttum stað. Framsóknarflokkurinn er afar einkennileg skepna, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Skil ekki alveg afhverju maður af hans kaliberi velur þann vettvang til að stíga inná sviðið – nema þá að um pólitíska tækifærismennsku sé að ræða. Held reyndar – og vona – ekki. Þá bíður hans hinsvegar gríðarlegt starf við að moka útúr því fjósinu.
Sigmundur var sérlega fínn fréttaþulur, solid “anchor material”, með trausta áru og yfirbragð auk þess að kunna að grípa augnablikið og svo hefur hann fínan húmor. Á undanförnum árum hefur hann svo talað eins og útúr mínu hjarta um skipulagsmál, þennan málaflokk sem er næstum óendanlega mikilvægur en Íslendingar hafa því miður ekki mikinn áhuga á, eins og sést langar leiðir.
Þetta er flott innkoma hjá honum, en hvernig honum gengur að kveða niður nátttröllin í Framsókn og vinna flokknum eitthvað kjörfylgi, á eftir að koma í ljós.
Við áramótin höfum við félagarnir í Gönguklúbbi Gríms tekið stöðuna fyrir framan Þjóðkirkjuna í Hafnarfirði, þaðan sem við leggjum upp á hverjum laugardegi. Þessi mynd var tekin í morgun. Frá vinstri: Úlfur Gronvold, Hallur Helgason, Dagur Hilmarsson, Davíð Þór Jónsson, Pétur Óskarsson, Óskar Pétursson (sérstakur gestur) og Ásgrímur Sverrisson. Bergur Ólafsson var í Norge og Kári Eiríksson var enn að jafna sig eftir stórkostlega tónleika Bardúkkna í gærkvöldi…
Hér er svo smá syrpa frá því í dag…
Eldri stöðumyndir af hópnum má sjá með því að smella á “taggið” Gönguklúbburinn Grímur hér fyrir neðan.
Ég hætti um áramótin sem ritstjóri Lands & sona, en sagði ekki frá því á vefnum fyrr en í dag. Hafði þá séð að Mogginn var að velta fyrir sér hvað liði tíðindaleysinu á síðunni. Það er ekki slæmt að hætta eftir svona ummæli. En kveðjubréfið er svona (og má líka sjá hér).
Ef til vill eru sumir lesendur vefsins að furða sig á hversvegna enn er verið að óska gleðilegra jóla, árs og friðar á forsíðunni. Ég sé að Morgunblaðið veltir því fyrir sér í klausu í fyrradag hvort þetta sé til marks um að kvikmyndaárið 2009 verði tíðindaminna en nýliðið ár. Sem betur fer eru litlar sem engar líkur á því, allt er á fullu í bransanum og fjölmörg verkefni í startholunum. Kannski ekki síst vegna þess að fyrir kvikmyndagerðarmenn er kreppuástand engin sérstök tíðindi. Hinsvegar er það svo að s.l. sumar óskaði ég eftir því við stjórn ÍKSA að láta af störfum um áramótin. Því miður hefur ráðning nýs ritstjóra tafist nokkuð og því verður örlítið gat í fréttaflutningi vefsins, en stjórn ÍKSA tjáir mér að væntanlega verði gengið frá ráðningunni í næstu viku.
Í framhaldinu langar mig að stikla á stóru í 14 ára sögu L&S: Keep reading →
Woody Allen var… og fjandakornið er enn… minn gúrú. Jájá, þrátt fyrir að hann hafi eiginlega ekki gert brilliant masterpís mjög lengi. Þeir segja að nýja myndin hans Vicky Christina Barcelona sé skrambi góð. Gallinn er að þeir hafa verið að segja þetta um myndirnar hans svolítið lengi. Nei, Match Point var ekkert spes, Scoop þaðan af síður. Hef ekki nennt enn að sjá Cassandra’s Dream. En við sjáum hvað setur. Ég ætla allavega að kíkja á Vicky. Hér er dagbók Woodys frá tökum, mest tómur fíflagangur eins og hans er stundum háttur.
Hef einu sinni barið meistarann augum. Það var eiginlega Woodískt móment. Keep reading →
Nú á efstu dögum lýðveldisins er einboðið að fylkja sér um hugmynd Njarðar P. Njarðvík; stjórnlagaþing og nýja stjórnarskrá, endurreisn Alþingis og gefa allt uppá nýtt. Allt fjas um annað er sem fiðluleikur á brennandi þaki Rómar. Hér hefur hvort eð er lítið breyst í þúsund ár og tími til kominn að þræða aðra slóða.
Stikluþættir þessa Sjónvarpsmanns Íslands eru líklega hápunktar hans ferils.
Pabbi lánaði mér nokkra Stikluþætti Ómars Ragnarssonar. Ég fann þá í hillunni hjá honum og langaði að rifja upp. Í minningunni voru þetta yfirleitt skemmtilegir þættir. Ómar í essinu sínu. Sem hljóðmaður í Sjónvarpinu til margra ára var pabbi, Sverrir Kr. Bjarnason, þátttakandi í Stikluævintýri Ómars og ég veit að þetta var honum ógleymanleg og dýrmæt reynsla. Keep reading →
Þær fregnir bárust í gær að afgreiðslu RÚV-frumvarpsins, þar sem meðal annars stendur til að takmarka auglýsingar, hefur verið frestað fram í febrúar. Það þarf ekki að koma á óvart enda virðist þetta frumvarp frekar vera einhverskonar ósjálfrátt skjálftaviðbragð við aðstæðum á einkamarkaði, heldur en vel grundað plagg um framtíð RÚV – eins mikilvægt og það er. Þó verður afgreiddur sá hluti frumvarpsins sem snýr að nefskattinum, en hann verður innheimtur frá og með 1. janúar n.k. En ýmsum spurningum um fjármögnun og dagskrárstefnu RÚV ohf. er enn ósvarað. Lögin frá 2006 virðast ekki hafa orðið til þess að efla stofnunina til að sinna erindi sínu. Eftir áralangan hallarekstur virðist afkoman hafa versnað enn frekar í kjölfar hlutafélagsvæðingar. Stofnunin rís varla undir skuldum og býr við króníska undirfjármögnun. Við þetta verður ekki búið. Keep reading →
